Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi ve Bireysel Emeklilik Sistemi Arasındaki Farklar

Türkiye’deki emeklilik sisteminde uzun vadeli tasarrufu artırmak, emeklilikte yaşanma ihtimali bulunan gelir kaybını telafi etmek ve hane halkının refahını korumak için iki farklı sistem öne çıkar: Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) ve Bireysel Emeklilik Sistemi (BES). Bireylerin bunlardan hangisini kullanmak istediğine karar vermesi, hem bu sistemlerin ne anlama geldiğini hem aralarındaki farkların neler olduğunu anlamakla mümkündür. Bu haftaki blog yazımda, BES ve TES sistemlerinin neler olduğunu, bu sistemler arasındaki farkları anlatmak istedim.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi ve Bireysel Emeklilik Sistemi Nedir?

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), 2026-2028 dönemleri için öngörülen Orta Vadeli Program’a dayanır. Bu model, Otomatik Katılım Sistemi’nin (OKS) işveren katkısıyla ikinci basamak emeklilik sistemine dönüştürülmesini hedefler. Amaç; çalışanlardan, işverenden ve devletten nakdi katkılar toplayarak uzun vadeli birikimler oluşturmak, emeklilikte oluşan potansiyel gelir kaybını telafi etmek ve vatandaşlara ek emeklilik geliri sunmaktır.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ise 4632 sayılı Bireysel Emeklilik ve Yatırım Sistemi Kanunu’na dayanır. Bu kanunun amacı, gönüllü katılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre uzun vadeli tasarruf yapılarak emeklilik döneminde ek gelir sağlanmasıdır. Katılımcılar, katkı paylarını emeklilik yatırım fonlarına yönlendirir. Sistem, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) tamamlayıcısı olarak çalışır.

TES ve BES Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

BES, TES’e göre daha yeni bir sistem olmasına rağmen her ikisinin de kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunur. Bu iki sistemi birbirinden ayıran temel farklar ise şunlardır:

Katılım Şartı ve Zorunluluk

Bireysel Emeklilik Sistemi’ne katılım gönüllüdür. Katılımcılar diledikleri zaman BES’e katılabilir. Bazı çalışanlar Otomatik Katılım Sistemi (OKS) aracılığıyla otomatik olarak BES’e dahil olsa da bu sistemde gönüllü çıkış ve giriş hakları mevcuttur.

TES’e katılım ise zorunlu olarak planlanmıştır. OVP’ye göre TES, çalışanların büyük bir bölümünü kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu programda yer alan bilgilere göre, sistemde en az 10 yıl kalma şartı getirilecek ve erken çıkış oldukça kısıtlı olacaktır.

Çalışan, İşveren ve Devlet Katkı Oranları

BES’te katılımcılar sistem için kendi katkı paylarını öder. Ödenen katkı payının %30’luk kısmı devlet katkısıdır. %30’luk oran, 22 Ocak 2022 tarihinde BES Kanunu’nda yapılan değişiklikle yürürlüğe girmiştir. Devlet katkısının yıllık üst limiti, yıllık brüt asgari ücret ile ilişkilendirilmiştir.

Planlanan TES modelinde ise çalışan ve işverenin her biri için maaştan %3 katkı yapılması öngörülmektedir. 2026 yılında devreye girecek olan bu sistemdeki devlet katkısı ise %30 olarak açıklanmıştır.

Süre ve Çıkış Hakları

BES sözleşmesini imzalayan katılımcılar genellikle ilk 2 ay içinde cayma hakkına sahiptir. Emeklilik hakkını kazanmak içinse genellikle 10 yıl sistemde kalma ve belirli yaş şartı gereklidir. 4632 sayılı kanuna göre 56 yaş ve 10 yıl sistemde kalma gibi hak ediş şartları bulunur. Sistem gönüllü olduğundan bu şartlara bağlı olarak birikim alınabilir veya emeklilik gelir planına dönüştürülebilir.

TES sisteminde ise en az 10 yıl katılım zorunluluğu bulunur. Çıkış hakkı sınırlıdır ve erken çıkış neredeyse imkansızdır. Olağan durumlarda çıkış ancak sağlık harcaması, evlilik, askerlik gibi özel hallerde ve emeklilik yaşına ulaşıldığında mümkün olur.

Emeklilik ve Birikim Yönetimi

BES’te katkı payları katılımcının seçimine bağlı olarak emeklilik yatırım fonlarına yönlendirilir. Katılımcılar, fon dağılımı üzerinde kontrol sahibidir. Fonları yılda belirli sayıda değiştirme hakkı bulunur. Emekli olunduğu zaman biriken para aylık gelir planı veya toplu çekim olarak kullanılabilir.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi ile biriken fonların da yatırım fonları aracılığıyla değerlendirilmesi planlanmıştır. Fon seçimi ise katılımcılara bırakılacaktır. Sistem “ikinci emeklilik maaşı” gibi çalışacak ve emeklilik döneminde ya toplu ödeme ya da düzenli ödeme seçeneği sunulacaktır. Böylece TES emeklilik döneminde ek gelir kaynağı olarak çalışacaktır. 

Denetim ve Mevzuat

BES şirketleri, 4632 sayılı kanun ile sıkı bir şekilde düzenlenmiştir ve denetlenir. Emeklilik yatırım fonlarının portföy yönetimi Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve diğer denetleyici kurumlar tarafından izlenir. Devlet katkısına ilişkin usul ve esaslar, Devlet Katkısı Yönetmeliği ile belirlenmiştir.

TES’te henüz tam olarak yasalaşmış kanuni bir metin bulunmaz ancak sistemin çerçevesi Orta Vadeli Program’da belirlenmiştir. Planlanan sistemde denetim mekanizması ve operatörler, Emeklilik Gözetim Sistemi gibi mevcut emeklilik altyapıları ile sigorta ve finans kurumlarını içerebilir. Mevzuat netleştikçe fon çeşitliliği, kurallar ve denetim ilkeleri şekillenecektir.

BES Sisteminin Avantajları ve Riskleri

BES sisteminin öne çıkan avantajları şu şekilde listelenebilir: 

• Katılımcı kendi birikim planını esnek şekilde belirleyebilir.
• Katkı payı üzerinden %30 oranında devlet desteği sağlanır.
• Fon portföyünüzü tercihlerinize göre yönetmeniz mümkündür.
• Emeklilik dönemi için sistematik bir birikim fırsatı sunar. 

BES sisteminde fon getirisi piyasalara bağlıdır, bu nedenle yatırım riskleri mevcuttur. Cayma ve erken çıkış durumunda hak ediş şartları sınırlı olabilir. Ayrıca devlet katkısının hak edişi için belirli süre ve yaş koşulları vardır.

TES Sisteminin Avantajları ve Riskleri

TES sisteminin avantajlarını ise şu şekilde listelemek mümkündür:

• Zorunlu katılım ve kapsayıcılık sayesinde çok sayıda çalışan sistemden faydalanabilir.
• Çalışan, işveren ve devlet katkısının birleşmesiyle oluşan üçlü katkı mekanizması birikim hızının artmasını sağlayabilir.
• Emekliler için ek ve düzenli bir emeklilik geliri imkanı yaratır.
• Katılımcılar emeklilik dönemi için proaktif bir birikim ve yatırım planına sahip olur. Bu da uzun vadeli finansal güvence anlamına gelir.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi, BES’i ortadan kaldırmak yerine tamamlayıcı bir yapı sunar. Bu sistemin temel gücü; çalışan, işveren ve devlet katkısının birleşik mekanizmasında yatar. Bu da birikimi ve uzun vadeli finansal güvenliği artırır. Yine de BES hala mevcut ve sağlam bir sistemdir. 

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi zorunludur. Uzun kalma şartı bazı çalışanlar için esneklik konusunda sıkıntı yaratabilir. Erken çıkış hakkı sınırlı olduğu için fon likiditesi düşük olabilir. Sistem henüz tam yasal çerçevesini almamış olduğundan uygulamada belirsizlikler olabilir.

TES Sisteminin Avantajlarından Yararlanmak İçin Mali Müşavirinize Danışın!

TES’in henüz yeni bir sistem olması, hem çalışan hem işveren tarafından bazı soru işaretlerine neden olabilir. Bu nedenle katkı paylarının ve sistemin detaylarının anlaşılması için profesyonel bir mali müşavir ile çalışmak faydalı olabilir. Siz de Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin avantajlarından faydalanmak ve riskleri anlamak için profesyonel destek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tarih: 17.11.2025

Kaynak:
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Orta Vadeli Program (2026-2028). Ankara: SBB, 2025.
Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete 32321 (26 Eylül 2023).
Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Kanun No. 7351. Resmî Gazete 31727 (22 Ocak 2022).
Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu. Kanun No. 4632. Resmî Gazete 24366 (7 Nisan 2001).
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) Temel Göstergeleri. Ankara: HMB, 2024.

 

UYARI: Bu yazıda yer alan bilgiler sadece genel bilgilendirme amaçlıdır. Profesyonel olarak herhangi bir hizmet ya da tavsiye sunmayı amaçlamaz. Şirketiniz için ve bireysel olarak karar almadan önce mutlaka profesyonel bir uzmana danışın.

SMMM Burak Bayraktar bu yazıda yer alan bilgilerin kullanılması sonucunda oluşacak zararlardan sorumlu değildir. Bu İnternet Sitesi'ndeki makale ve yazılar, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Burak Bayraktar'a aittir. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.