Kooperatif Nasıl Kurulur? Kooperatif Kurma Süreci 2025

Kooperatifler; ortak ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaçların demokratik bir yönetim anlayışıyla karşılandığı kuruluşlardır. Yasal mevzuat çerçevesinde kurulan bu yapılar, belirli sayıda kişinin ortak bir amaç doğrultusunda bir araya gelmesiyle faaliyete başlar. Peki, kooperatif nedir ve bir kooperatif nasıl kurulur?

Bu haftaki blog yazımızda kooperatif kuruluş sürecinin tüm aşamalarını net ve anlaşılır şekilde ele aldık. Ayrıca kooperatif muhasebesine de dair detayları da yazımızın ilerleyen kısımlarında bulabilirsiniz.

Kooperatif Nedir?

Kooperatif kelimesinin sözlükteki tanımı, “Ortakların gereksinimlerini uygun şartlarda elde etmelerini sağlamak amacıyla kurulan birlik.” olarak yapılmıştır. Ticaret Bakanlığı’na göre kooperatif; ortak ekonomik, sosyal, kültürel ihtiyaçları ve beklentileri, ortak mülkiyet esasına dayalı ve demokratik şekilde yönetilen bir işletme aracılığıyla karşılamak amacıyla gönüllü olarak bir araya gelen bireylerin oluşturduğu bağımsız örgütlenmelerdir.

Toplumsal kalkınmaya katkı sunan ve ticari işletmeler için güçlü bir temel oluşturan bu yapı, kendine özgü bir işleyiş modeline sahiptir. Kooperatiflerin ayırt edici özelliklerinin arasında ortakların mülkiyet hakkına sahip olması, ortaklarına hizmet odaklı faaliyet yürütmesi ve yine ortakların yönetimde aktif rol olması yer alır.

Kooperatifçiliğin temelini oluşturan 7 ilke bulunur:

• Gönüllü ve herkese açık üyelik, 
• Ortakların demokratik yönetim hakkı, 
• Ortakların ekonomik katkısı, 
• Bağımsızlık ve özerklik,
• Kooperatifler arasında iş birliği, 
• Topluma karşı sorumluluk,
• Eğitim, bilgilendirme ve farkındalık.

Tüm bu açıklamalar “Kooperatif nedir?” sorusuna açıklık getirir niteliktedir. Gelin, şimdi de “Kooperatif nasıl kurulur?” sorusunun cevabına bakalım.
 

Kooperatif Nasıl Kurulur?

“Kooperatif nasıl kurulur?” sorusuna cevap verebilmek için kurucu ortak sayısından kurucu ortak niteliklerine, gerekli belgelerden kuruluş izinlerine kadar pek çok konu hakkında açıklamalar yapmak gerekir.

Kurucu Ortak Sayısı ve Nitelikleri

Kooperatif kurabilmek için en az 7 kurucu ortak gereklidir. Bu kişilerin ana sözleşmeyi imzalaması ve kurulacak kooperatif için öngörülen nakdi ve ayni sermayeyi taahhüt etmesi zorunludur. Kurucu sayılabilmek içinse ana sözleşmeyi düzenleyip imzalayan ve ana sözleşmede belirtilen sermayeyi taahhüt eden kişi olunması gerekir.

Ana Sözleşmenin Hazırlanması ve İmzalanması

Ana sözleşme MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden hazırlanır. Bakanlık tarafından hazırlanan örnek sözleşmeler kullanılabilir ancak bu zorunlu değildir. Sözleşmede değişiklik yapılması halinde Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nün uygun görüş bildirmesi gerekir.

Hazırlanan ana sözleşmenin her sayfası, kurucular tarafından Ticaret Sicil Müdürlüğü yetkilisi huzurunda imzalanmalı ve tasdik edilmelidir.

Gerekli Belgelerin Hazırlanması

Ticaret İl Müdürlüğü’ne teslim edilmek üzere hazırlanması gereken evraklar aşağıdaki gibidir:

• Dilekçe ve kooperatif kuruluş bilgi formu,
• 2 adedi Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından tasdikli, 4 adedi tasdik sonrası çoğaltılmış fotokopi olmak üzere 6 adet ana sözleşme,
• Kooperatif sermayesinin en az dörtte birine karşılık gelen tutarın kooperatif adına açılan hesaba yatırıldığını gösteren dekont,
• Yönetim ve denetim kurulu üyelerine ait, son 6 ay içinde alınmış adli sicil kayıtları,
• Ortak arası akrabalık durumu ya da yönetim kurulu üyelerinin başka bir kooperatifte görev almadıklarını beyan eden taahhütnameler.

Kuruluş İzni ve Tescil Süresi

Hazırlanan belgelerle birlikte Ticaret İl Müdürlüğü’ne başvuru yapılması gerekir. Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü; tarım satış, hizmet, eğitim, kadın girişim gibi belirli kooperatif türlerinin kuruluş izni işlemlerini yürütür. Başvuru işlemi yazılı dilekçe ile yapılır. Tescil süresi 15 gün olmakla birlikte bu süre değişiklik gösterebilir.

Kooperatif Genel Kurul Toplantıları Ne Sıklıkla Yapılır?

Kooperatif genel kurul toplantıları, en az “Kooperatif nedir?” ya da “Kooperatif nasıl kurulur?” sorularının cevapları kadar önemli. Kooperatiflerin genel kurul toplantıları ile ilgili bilinmesi gerekenler aşağıdaki gibi:

• Olağan genel kurul, her hesap dönemi sonrası 6 ay içinde, yılda en az 1 kez yapılmalıdır. Ayrıca ana sözleşme gereği, üst kuruluş ortaklığı ve ilgili onay durumlarında iki hesap dönemi birleştirilerek düzenlenebilir.
• Toplantı çağrısı sadece ana sözleşmedeki hükümlere göre yapılır. Yapı kooperatiflerinde ortakların dörtte 1’i fiziki olarak ya da temsilci aracılığıyla hazır bulunmalıdır.
• Toplantı tarihi, yer ve gündem 15 gün önceden ilgili bakanlığa ve mülki idareye bildirilmelidir.
• Ortak sayısının en az onda biri tarafından, 20 gün önceden yazılı olarak talep edilen konular gündeme alınmak zorundadır.
• Ana sözleşmede hüküm bulunması durumunda genel kurul toplantıları elektronik ortamda yapılabilir. 
• Toplantı sonrasında tutanak, hazirun listesi ve bildirim formu gibi belgeler 15 iş günü içinde KOOPBİS sistemine yüklenmelidir.

Kooperatif Muhasebesi Nasıl Tutulur?

Kooperatiflerde muhasebe yalnızca finansal kayıtları tutmakla sınırlı değildir. Çünkü kooperatifler yasal zeminde kurulmuş, şeffaf ve disiplinli bir yönetim anlayışını temsil eder. Kooperatif muhasebesiyle ilgili bilinmesi gerekenlerse aşağıdaki gibidir:

• Kooperatifler muhasebe işlemlerini bilanço esasına göre yürümeli ve tek düzen hesap planına uygun kayıtlar tutmalıdır.
• Kooperatifler, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve ilgili düzenlemeler uyarınca yevmiye defteri, Defter-i Kebir, envanter defteri, pay defteri, yönetimi kurulu defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmak yükümlüdür.
• Kasa defteri, demirbaş defteri, kıymetli evrak defteri gibi defterlerin tutulması isteğe bağlıdır.
• Kooperatif muhasebesinde ortaklara dağıtılacak gelir ilgili bilgiler şu şekildedir: Ortaklara dağıtım yapılmadan önce, yasal yedekler ve fonlar ayrılır. Kalan tutar, ana sözleşmede belirtilen esaslara göre ortakların sermaye payı veya işlem hacmi dikkate alınarak dağıtılır.

Muhasebe süreçlerinde yapılacak eksiklikler, hatalı kayıtlar veya yasalara aykırı tutumlar cezai yaptırımlara neden olabilir. Bu nedenle kooperatif muhasebesinin alanında uzman mali müşavir aracılığıyla profesyonel destek alınarak tutulması gerekir. Siz de kooperatif muhasebesinde herhangi bir hata yapmamak ve muhasebe süreçlerini hızlandırmak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tarih: 14 Ağustos 2025

Kaynak: 

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu


UYARI: Bu yazıda yer alan bilgiler sadece genel bilgilendirme amaçlıdır. Profesyonel olarak herhangi bir hizmet ya da tavsiye sunmayı amaçlamaz. Şirketiniz için ve bireysel olarak karar almadan önce mutlaka profesyonel bir uzmana danışın.

SMMM Burak Bayraktar bu yazıda yer alan bilgilerin kullanılması sonucunda oluşacak zararlardan sorumlu değildir. Bu İnternet Sitesi'ndeki makale ve yazılar, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Burak Bayraktar'a aittir. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.